Antalya Diplomasi Forumu‘nda düzenlenen “Etkili Çok Taraflılıkta Global Güney’in Rolü” başlıklı panelde, “Küresel Güney” olarak isimlendirilen Batı dışı gelişmekte olan ülkeler kümesinin, giderek çok kutuplu hale gelen dünyada milletlerarası sistemdeki rolü ele alındı.
Anadolu Ajansının (AA) “Global İrtibat Ortağı” olduğu, Belek Turizm Bölgesi’ndeki NEST Kongre Merkezi’nde düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu 2025 kapsamında, moderatörlüğünü TRT World programcısı Reagan Desvignes’in üstlendiği panele, Zambiya Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Mulambo Hamakuni Haimbe, Birleşmiş Milletler Medeniyetler İttifakı Yüksek Temsilcisi, eski İspanya Dışişleri Bakanı Miguel Angel Moratinos, Güney Afrika Milletlerarası Münasebetler ve İşbirliği Bakan Yardımcısı Thandi Moraka, Çin ve Globalleşme Merkezi (CCG) Eş Kurucusu ve Başkanı, Çin Devlet Konseyi Eski Danışmanı Huiyao Vang ve Ankara Toplumsal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı Profesör Dr. Mehmet Akif Kireçci katıldı.
Desvignes, “Küresel Güney” tabiriyle güya tekil bir bloktan kelam edildiğini, meğer bu kümede anılan ülkelerin derin siyasi, ekonomik ve ideolojik farklılıkları göz önüne alındığında tabirin bugün ne manaya geldiğini ve eski fonksiyonunu yerine getirip getirmediğini iştirakçilere sordu.
Zambiya Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Haimbe, “Küresel Güney” denildiğinde tekil bir blok olarak anlaşılamayacağını, bu kümede anılan ülkelerin farklı önceliklere sahip olduğunu belirtti.
Afrika örneğinde farklı siyasal sistemlere, farklı ideolojilere, farklı sıkıntılara sahip ülkelerin hakikaten tek bir sese sahip olmasının güç olduğunu tabir eden Bakan Haimbe, ancak madalyonun öteki tarafında benzeri şartlara sahip bu ülkelerin tıpkı kümede ortak bir sese sahip olmasının da mecburî, bu tarafta sinerjiler inşa etmesinin gerekli olduğunu vurguladı.
Dünya tertibinin finansmana erişim, altyapı, kalkınma ve ticaret alanlarında büyük dengesizlikler barındırdığına işaret eden Haimbe, “Dünya nüfusunun yüzde 17’sinin yaşadığı Afrika kıtasının dünya ticaretinden aldığı hisse sırf yüzde 3. Bu, Global Güney’in, bilhassa de Afrika’nın karşı karşıya kaldığı ekonomik zorluklar ve tarihi dengesizlikler nedeniyle ne derece aleyhte şartlarda kendini var etmeye, sürdürmeye ve kalkınmaya çalıştığını gösteriyor.” dedi.
“Yeni çok taraflılığı inşa etmemiz gerekiyor”
Birleşmiş Milletler Medeniyetler İttifakı Yüksek Temsilcisi, eski İspanya Dışişleri Bakanı Moratinos da, bugün dünyanın giderek çok kutuplu hale geldiğini lakin çok taraflılığın hala inşa edilemediğini, Ukrayna, Ortadoğu ve Afrika’da gerçek savaşların, ticaret ve tarife savaşlarının ve iklim krizindeki gezegene karşı bir savaşın sürdüğünü belirtti.
Çok taraflılığın ülkeler ortasında işbirliğini, ihtilafların barışçıl tahlilini ve dünya sıkıntılarına birlikte cevap vermeyi gerektirdiğini söz eden Moratinos, “Çok kutupluluk mecburî olarak çok taraflılığı getirmez. Yeni çok taraflılığı inşa etmemiz gerekiyor. Bunun için bir istekliler koalisyonuna muhtaçlık var. Bu, Global Güney için yeni bir itici güç olabilir.” tabirini kullandı.
Moratinos, yeni çok taraflılığın güvenliği değil barışı ve sürdürülebilir kalkınmayı öncelemesi, ekonomi ve ticarette yeni ilgiler inşa ederek iklim krizi ve yapay zeka üzere hususlarda ülkelerin ortak eforlarına odaklanması gerektiğini vurguladı.
“Bizi ezen tek kutuplu dünyaya karşı bir güzergah çizmeliyiz”
Güney Afrika Memleketler arası Bağlantılar ve İşbirliği Bakan Yardımcısı Moraka ise ülkesinin bu yıl G20 periyot başkanlığını üstlendiğini, G20 Önderler Doruğu’nun birinci defa Afrika kıtasında düzenleneceğini hatırlatarak, bunun hem Global Güney’in hem de Afrika’nın problemlerinin lisana getirilmesi hem de milletlerarası sistemde ıslahat daveti için değerli fırsat sunduğunu belirtti.
Küresel Güney ülkelerinin en bariz ortak özelliğinin ekonomik manada hala “gelişmekte olan” formunda karakterize edilmeleri olduğuna dikkati çeken Moraka, ülkelerin altyapı ve ticaret kapasitesi bakımından birbirlerine takviye olmaları gerektiğinin altını çizdi.
Moraka, “Küresel Güney ülkeleri olarak öncelikle bizi ezen tek kutuplu dünyaya karşı kendi ortamızda nasıl ticaret yapabileceğimize bakmalı, buradan kendimize ülkü bir güzergah çizmeliyiz.” değerlendirmesinde bulunarak, Güney Afrika’nın G20 devir başkanlığının temasını “dayanışma, eşitlik ve sürdürülebilirlik” olarak belirlediğini söyledi.
Thandi Moraka, Birleşmiş Milletler (BM), Memleketler arası Para Fonu (IMF) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üzere çok taraflı kuruluşların ıslahatına odaklanan dönüştürücü bir gündemi izleyeceklerini aktardı.
“Neden G20 ülkelerini BM Güvenlik Kuruluna almıyoruz?”
Çin ve Globalleşme Merkezi (CCG) Eş Kurucusu ve Başkanı Vang da, bugün çok kutuplu dünyanın bir gerçek olduğunu fakat bu çok kutupluluğu sürdürecek çok taraflı bir sistemin bulunmadığına işaret ederek, Global Güney ülkelerinin G20, BRICS ve BM üzere platformları güçlendirmesi tıpkı vakitte yenilemesi gerektiğini vurguladı.
BM’nin bundan 80 yıl evvel kurulduğunu ve bugün çok taraflılığın gereksinimlerine karşılık veremediğini belirten Vang, şunları aktardı:
“Neden G20 ülkelerini BM Güvenlik Kuruluna almıyoruz? 10 Batı ülkesi ve 10 Global Güney ülkesi istikrarlı bir yapı olur. 5 daimi üyenin yanında 15 ortak üye eklenir. Veto sistemini de reforme edebiliriz. Örneğin Güvenlik Kurulu’nun 3’te 2’nin oyu yahut Genel Kurul’un 3’te 2’sinin oyu tek ülkenin vetosunu geçersiz kılabilir. Böylelikle veto yetkisinin berbata kullanılmasını önleyebiliriz.”
Vang, çok kutuplu dünyanın Batı’nın oluşturduğu NATO üzere ittifaklardan çok BRICS üzere yapılara daha fazla gereksinim duyduğunu, genişletilmiş BRICS’in G7 ekonomilerinden daha büyük bir ekonomik hasılaya ulaştığını hatırlatarak, global barış ve refahı sürdürmek için yeni bir gerçekliğe muhtaçlık olduğunu kaydetti.
“Eski dünya öldü ancak yenisi daha doğmadı”
Ankara Toplumsal Bilimler Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı Kireçci de Global Güney’e bağımsız bir siyasi ve hatta jeopolitik varlık atfedildiğini lakin şimdi o noktada olmadığına dikkati çekerek, “O meşhur alıntıda söylendiği üzere, eski dünya öldü lakin yenisi de daha doğmadı.” dedi.
Bu durumun çok öngörülmez ve tehlikeli olduğuna, memleketler arası ortamın, ittifakların daima değiştiğine ve 1. Dünya Savaşı öncesi şartları andırdığına işaret eden Profesör Kireçci, Türkiye’nin bölgesinde ve global seviyede bu belirsizlikleri ve istikrarsızlık faktörlerini gidermeye yönelik bir siyaset izlediğini söyledi.
Kireçci, Türkiye’nin jeopolitik pozisyonu gereği Doğu ile Batı, Kuzey ile Güney ortasında işbirliği ve transferleri gerçekleştirebilecek bir ülke olduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:
“Lütfen dünya siyasi haritasını açıp Türkiye ve komşularına bakın. Güneyde Suriye, Irak, doğuda İran, Ermenistan ve kuzeyde Rusya ve Ukrayna. Rusya ve Ukrayna bunlar ortasında en istikrarlı ülkelerdi şu an birbiriyle savaşıyorlar. Bizi güneyden çevreleyen ülkelerde ise merkezi idare yok neredeyse. Türkiye, bu ortamda komşularına güvenlik ve istikrar sağlayarak kuzey ile güney ortasında bir irtibat kutbu olarak istikrar kaynağı olmaya çalışıyor.”
Reklamdır
