(ANKARA) – Toplum Çalışmaları Enstitüsü Hukuk ve Adalet Programı Yöneticisi Dr. Yavuz Selim Günay, geri çekilen İklim Kanunu teklifine ait değerlendirmelerde bulundu. “İklim krizinin ortasında yaşadığımız bir devirde, zayıf ve birtakım yerlerde manipülatif birkaç tenkit dışında tasarı ile ilgili olarak kâfi çalışmanın yapıldığını söylemek mümkün değil” diyen Günay, tasarıyla birlikte Türkiye‘de kurulması beklenen Emisyon Ticareti Sistemi’nin (ETS) avantaj ve dezavantajlarını kıymetlendirdi.
Toplum Çalışmaları Enstitüsü Hukuk ve Adalet Programı Yöneticisi Dr. Günay, İklim Kanunu teklifinin TBMM Genel Heyeti’nden Etraf Kurulu’na çekilmesinin akabinde teklifin detaylarını kıymetlendirdi. Hukukçu Yavuz Selim Günay, tasarının odak noktasının karbon ticareti ve emisyon denetimi olduğunu belirterek, “Bu kapsamda fosil yakıtların tüketimi bakımından bir takvim belirlenmemiş olması tasarının eleştirilen noktalarından birini oluşturmaktadır. Tasarı temel olarak, Türkiye‘de bir Emisyon Ticareti Sistemi kurmayı amaçlamaktadır” diye konuştu.
Günay, hususa ait olarak şunları kaydetti:
“Sadece bir iç mevzuat olarak görmek gerçek değil”
“Tasarıyı yalnızca bir iç mevzuat olarak kıymetlendirmek gerçek olmayacaktır. Tasarı, Türkiye‘nin taraf olduğu memleketler arası mukaveleler kapsamındaki yükümlülüklerinin yerine getirilmesi emeliyle hazırlanmıştır. Bu kapsamda Türkiye‘nin 2021’de onayladığı Paris Muahedesi ile taraf ülkelerden ‘Ulusal Katkı Beyanları’ hazırlamaları ve sera gazı azaltım gayeleri belirlemeleri beklenmektedir. Misal formda, Türkiye‘nin 2004 yılın taraf olduğu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Kontratı de taraf ülkeleri sera gazı emisyonlarını raporlamaya, azaltmaya ve iklim değişikliğine ahenk sağlamaya teşvik etmektedir. Ayrıyeten, Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakat (European Green Deal) ve Hudutta Karbon Düzenlemesi (CBAM) de AB ithalatçılarına yönelik hudutta karbon düzenlemesi başlatmış ve bu düzenleme çerçevesinde emisyon izleme ve ticaret sisteminin kurulmamasının ithalatçı ülkeler açısından ek karbon vergisi zorunluluğunu ortaya çıkarmıştır. Özetle, İklim Kanunu Taslağı’nı yalnızca iç siyaset açısından değil Türkiye‘nin memleketler arası taahhütleri ve ticaret ilgileri bağlamında da kıymetlendirmek gerekmektedir.”
Tasarının, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından bir emisyon ticareti sistemi kurulmasını düzenlediğini, başkanlığın ulusal tahsisat planlaması hazırlanmasından ve tahsisatların dağıtımının yapılmasından da sorumlu olduğunu belirten Günay, şöyle devam etti:
“Tasarı, Türkiye‘de faaliyet gösteren ve sera gazı emisyonuna neden olan işletmeler bakımından sera gazı müsaadesi alınması zorunluluğunu öngörmüştür. Buna nazaran, bilhassa sanayi, güç üzere sera gazı salımı yapan işletmeler, faaliyetlerine devam etmek için İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan, asılları yönetmelikle belirlenecek olan bir emisyon müsaadesi almak zorunda kalacaktır. Hangi bölümlerin ETS sistemine dahil olacağı şimdi belirli olmasa da güç santralleri, ağır sanayi tesisleri, rafineriler üzere işletmelerin birinci etapta sisteme dahil olması beklenmektedir. ETS kapsamında olan işletmelerin, doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon kıymetine karşılık gelecek biçimde tahsisat tesliminde bulunması gerekmektedir. Bu yükümlülüklerine uymayan yahut tahsisatından daha fazla emisyon gerçekleştirilen işletmeler bakımından ise çeşitli cezalar öngörülmektedir.”
Genel olarak ETS’nin iklim açısından üç farklı olumlu tesirinden bahsedildiğini vurgulayan Günay, şunları aktardı:
“ETS’nin birinci avantajı, işletmelerin emisyon hakkının vakitle azalması ve emisyon salınımını azaltmayan işletmelerin vakitle daha çok ödeme yapmak zorunda kalmasıdır. Bu da etrafa kirleten işletmelerin daha çok ödeme yapması sonucunu doğurur. Elde edilen bu gelirler ise iklimin kurtarılması, karbon ağır kesimlerin dönüşümü için takviye verilmesi halinde kullanılabilir. ETS’nin öbür bir avantajı ise düşük emisyonlu üretim yapan işletmelerin daha az tahsisat teslim etmesi ve elde ettikleri fazla tahsisatı satması ile finansal yarar sağlamasıdır. Böylelikle, emisyon salınımının azaltılması bütün işletmeler bakımından ekonomik bir gaye da taşır. ETS sistemi içerisinde karbon fiyatlarının artması işletmelerin yatırım kararlarını değiştirir ve yeşil güce geçişi hızlandırır. ETS’nin bu tesirlerinin fakat bütün dünya ekonomilerinin sistem içerisinde olması durumunda mana söz edebileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Öbür bir sözle, yalnızca makul ülkelerin sistem içerisinde olması, o ülkelerin büyümesi ve gelişmesi bakımından çeşitli aksilikler yaratacak, sistemde olmayan ülkeler lehine rekabetçi bir avantaj yaratacaktır.
On yıllardır karbon salınımını en üst düzeyde yapmış olan gelişmiş ekonomilerle, Türkiye üzere gelişmekte olan iktisatların karbon salınımı bakımından tıpkı kurallara tabi tutulmasının ‘kirleten öder’ unsuruyla de çeliştiğini söylemek mümkündür. Bu çerçevede, Paris İklim Mutabakatı doğrultusunda yapılacak düzenlemelerin Türkiye’nin ekonomik ve ziraî büyümesi üzerinde olumsuz etki yaratması İklim Kanunu Tasarısı bakımından da temel telaş kaynağını oluşturmaktadır. Bilhassa, en yüksek karbon emisyonu gerçekleştiren ülkelerden biri olan ABD’nin -ABD tek başına global karbon salınımının yaklaşık yüzde 13’ünü gerçekleştirmektedir- Paris İklim Mutabakatı’na iki defa katılıp iki kere ayrıldığı dikkate alındığında, bu taraftaki düzenlemelerin Türkiye’nin kalkınması üzerindeki tesirinin itinayla kıymetlendirilmesi mecburiliği ortaya çıkmaktadır.”
Reklamdır
