Sosyal medya platformlarında 16 yaş altı kullanıcıların ebeveyn müsaadesi olmadan “canlı yayın” özelliğini kullanamayacağına ait karar uzmanlarca yetersiz bulundu.
Instagram’da “Teen Accounts”a (Genç Hesapları) ait yeniliklerin duyurulmasının akabinde toplumsal medya platformlarının çocuklar üzerindeki tesiri yine tartışılmaya başlandı.
Uzmanlar, birçok ülkede Meta’ya şahsî dataları koruyamadığı için cezalar kesildiğine dikkati çekerek, bu kararın aslında çocuk ve gençleri tehlikelerden korumak yerine şirketin kendini cezalardan kurtarmak emeliyle gerçekleştirildiğine işaret etti.
Birkaç ay içinde birinci olarak ABD, İngiltere, Kanada ve Avustralya’da denenecek uygulamayı kıymetlendiren Marmara Üniversitesi (MÜ) İletişim Fakültesi Görsel Bağlantı Tasarımı Ana Bilim Kısmı Lideri Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Meta’nın geçmişte çok önemli “veri ihlalleri” ve “veri skandallarına” imza attığını söyledi.
Prof. Dr. Kırık, bu şirketin geçmişte ABD başkanlık seçimlerine müdahale etmesiyle gündeme geldiğini, Londra merkezli Cambridge Analytica skandalının patlak verdiğini aktararak, bundan sonraki süreçte artık toplumsal medyanın yalnızca bir cümbüş aracı olmadığının ortaya çıktığını belirtti.
Meta’nın kitleleri yönlendire, manipüle eden bir mecra olduğunun açık ve net biçimde anlaşıldığına dikkati çeken Kırık, “Bu periyotta çok farklı ülkelerde Meta’ya bilhassa çocukların bilgilerini koruyamadığı gerekçesiyle cezalar kesildi. Aslında burada Meta’nın çocukları tam olarak düşündüğü konusuna bir şey diyemeyiz. Zira burada 16 yaş altına canlı yayın açmama durumu aslında kendini korumak ve kurtarmak emeliyle gerçekleştirilmiştir.” diye konuştu.
“Meta’nın bu çalışması büsbütün kâfi değil”
Bu adımın değerli ancak yetersiz olduğunu vurgulayan Kırık, çocukların toplumsal medya aracılığıyla suça karışabildiğini anlattı.
Ali Murat Kırık, toplumsal ahlakın çökmesine neden olabilen bu mecralarda müstehcenliğin, şiddetin, yasa dışı bahis ve kumara teşvikin, pedofilinin, istismarın ve cürüm çetelerinin burada cirit attığının altını çizerek, şöyle devam etti:
“Meta’nın bu çalışması büsbütün kâfi değil. Burada gerçek manada çocukları koruyabilecek bir altyapı kelam konusu değil. Zira çocuklar tekrar canlı yayın açmak istediklerinde kendilerini 18, 19 yahut 20 yaş olarak gösterebilir. Alışılmış ki bu durum onların tekrar ebeveynleri olmadan bu yayını gerçekleştirmesine neden olur. Dijital oyunlarda yaş sonu var lakin çocuklar bunlara dikkat etmiyor. Bilhassa anonim hesaplar üzerinden faaliyet gösterebildiklerinden dolayı ‘Kiminle konuşuyorlar, karşısında bir pedofil mi var, bir istismarcı mı var ya da bir çete lideri mi var?’, bunları bilmiyorlar. Oyunlar ve toplumsal medya üzerinden çocukları denetim etmek, onları yanlışa yahut suça sevk etmek son derece kolay hale geliyor.”
Son devirlerde okullarda akran zorbalığının “kanayan yara” haline geldiğini, bilhassa görüntülerdeki şiddet sahnelerini teğe bir taklit edip, toplumsal medyada paylaşan çocuk ve gençlerin olduğunu anlatan Kırık, “Bizim bir bildiğimiz toplumsal medya mecraları var, bir de tehlikenin çok yüksek boyutlarda olduğu mecralar var. Orada canlı yayınlar açılıyor, çocuklar dans ediyor, müstehcen manzaralar veriyorlar. Karşı tarafa imgelerini ve fotoğraflarını attırıyorlar. Daha sonra burada yapay zekayla imgeleri, fotoğrafları manipüle edilebiliyor. Çocukların gerçek isimlerini öğrendikten sonra ferdî datalarını ele geçirerek ailelerine tehdit ve şantaj yapıyorlar, para sızdırmaya çalışıyorlar.” tabirlerini kullandı.
“Sosyal medya şirketlerinin sahipleri de artık siyaset yapmaya başladı”
Prof. Dr. Kırık, toplumun genelinde toplumsal medya bağımlılığı sıkıntısının olduğunun altını çizerek, bunun artık ulusal güvenlik sorunu olmaya başladığını, fenomen ve “influencer” görünümlü bireylerin paylaşımlarla kitleleri manipüle edip kutuplaştırabildiğini kaydetti.
Sosyal medya şirketlerinin sahiplerinin de artık siyaset yapmaya, buralardan kitleleri manipüle etmeye başladığına değinen Kırık, Türkiye’de son yapılan ölçümlere nazaran 57 milyon toplumsal medya kullanıcısı olduğunu, toplumsal medyaya ayrılan ortalama günlük mühletin 2 saat 44 dakikaya çıktığını, bunun dünya ortalamasının 10 dakika üzerinde olduğunu söyledi.
Bunun bile çok fazla olduğunu lisana getiren Kırık, global ölçekli platformların toplumsal medya mecralarının aileyi bozmak için hizmet vermeye başladığına dikkati çekerek, “Bir tesir ajanlığı gerçekleştiriliyor. Dezenformasyon, manipülasyon, algı idareleri bilhassa yurt dışından gerçekleştirilmiş uydurma hesaplar, bot hesaplar üzerinden yapılıyor.” dedi.
Elon Musk’ın, satın aldıktan sonra ismini değiştirdiği X platformunda 44 milyar dolarlık tedbirlerle bot hesaplarla uğraş edeceğini söylediğini lakin bunun gerçekleşmediğini vurgulayan Kırık, “Bot hesaplar üzerinden Türkiye gündeminin oluşturulduğu, bilhassa gençlerin, çocukların siyasi ikilemlere çekildiğini görüyoruz. Gençleri, çocukları, kitleleri manipüle ederek devlet aleyhine kullanabiliyor. İşte bu çok büyük bir tehlikedir. Zira günümüzün kitle imha silahı toplumsal medya ve internet olmuştur.” diye konuştu.
Ali Murat Kırık, çocukların ve gençlerin toplumsal medya platformları konusunda sorumluluklarını bilmesi için evvel ailelerin bu dijital bilince sahip olması gerektiğini lisana getirerek, Ulusal Eğitim Bakanlığının yeni müfredat çalışmalarına kesinlikle dijital okuryazarlık ve yapay zeka okuryazarlığının eklenmesi gerektiğinin altını çizdi.
Türkiye’nin son periyotlardaki atılımları nedeniyle ülkeyi dışarıdan manipüle etmek isteyen terör örgütlerinin ve düşmanların toplumsal medyayı kullandığına işaret eden Kırık, şunları kaydetti:
“Son devirlerde yaşanan sansürler hepimizin gördüğü bir durum olmuştur. Eski Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye’nin vefatından sonra onunla fotoğraf paylaşan, taziye bildirileri ileten bürokrat, siyasetçi, vatandaş herkesin hesabını askıya aldılar. Gazze ve Filistin’deki katliamı görmezden geldiler. Bu stil içerikler, fotoğraflar paylaşıldığı anda otomatik olarak yapay zeki algoritması devreye girdi, ‘Bu bir terör eylemidir’ deyip içerikleri sansürledi. Fakat tıpkı durum İsrail paylaşımlarında olmadı. İşte bu toplumsal medyanın özgürlük anlayışı. Özgürlük kendilerine nazaran özgürlük.”
“Alınan tedbirlerin göstermelik olma ihtimalini artırıyor”
Global Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever ise Meta’nın 16 yaş sonu kararının teknik açıdan incelendiğinde önemli yetersizlikler içerdiğini söyledi.
Vatansever, kullanıcıların doğum tarihini yanlış girerek sistemi çarçabuk aşabildiğini söz ederek, “Bugün Instagram üzere toplumsal medya platformlarında yaş doğrulama hala büyük oranda kullanıcı beyanına dayanıyor. Bu kadar temel bir açığın hala sistemik olarak kapatılmamış olması alınan tedbirlerin göstermelik olma ihtimalini artırıyor.” dedi.
Yaş doğrulama teknolojisinin son yıllarda önemli ilerleme kaydettiğini lisana getiren Vatansever, bunlardan birinin yapay zeka dayanaklı yüz tahliliyle yaş varsayımı olduğunu anlattı.
Vatansever, derin öğrenme modelleri, yüz sınırları ve cilt yapısı üzere biyometrik özelliklerden yüksek doğruluk oranlarıyla yaş aralığının tespit edildiğine dikkati çekerek, “Bu sistemlerin uygulanabilmesi için kullanıcıdan manzara alınması ve bu manzaranın işlenmesi gerekiyor. Bir başka tesirli formül de çipli kimlik kartlarının taşınabilir aygıtlar üzerinden NFC aracılığıyla okunması. Kimlikteki doğum tarihi doğrulanabiliyor ve geçersiz beyan riski ortadan kalkıyor.” diye konuştu.
Bu sistemde aygıt uyumluluğu, bilgi sürece müsaadesi ve her ülkenin kimlik altyapısına nazaran ahenk sorunlarının gündeme geldiğine işaret eden Vatansever, Avrupa’daki birtakım ülkelerde bunun kısıtlı biçimde uygulandığını, Türkiye üzere dijital altyapısı güçlü ülkelerde daha geniş bir potansiyelin kelam konusu olduğunu kaydetti.
BİDER Başkanı Şenol Vatansever, teknik açıdan inançlı öbür tahlilin ise e-Devlet sistemleriyle yapılacak entegrasyonlar olduğunun altını çizdi.
“Doğrudan yaş tespiti için güvenilirlik seviyesi şimdi kâfi değil”
“Kullanıcının yalnızca yaş bilgisini doğrulayan ancak başka ferdî bilgileri paylaşmayan, kriptografik ispat sistemleriyle desteklenen modeller, yaş doğrulama sorununu kıymetli ölçüde çözebilir.” diyen Vatansever, şunları kaydetti:
“Sıfır bilgi ispatı (Zero-knowledge proof) mantığıyla çalışan doğrulama protokolleri hem mahremiyeti korur hem de yüksek doğruluk sağlar. Buna ek olarak kimi firmalar, kullanıcının platform üzerindeki davranışsal izlerini tahlil ederek yaş aralığı varsayım etmeye çalışıyor. Yazım biçimi, içerik tercihi, emojiler, etkileşim mühletleri üzere sinyallerden elde edilen datalarla oluşturulan makine tahsili modelleri dolaylı yaş profili çıkarabiliyor. Bu sistemler destekleyici olabilir. Direkt yaş tespiti için güvenilirlik seviyesi şimdi kâfi değil.”
Reklamdır
