Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Osman Karaoğlu, Yunanistan‘ın Deniz Alanları Planı Haritası’nın memleketler arası hukuk kuralları açısından geçersizliğini AA Tahlil için kaleme aldı.
***
Türkiye ile Yunanistan ortasındaki en büyük sıkıntılardan biri Ege Denizi’nde (Adalar Denizi) uygulanacak yetki alanları problemidir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa tansiyonunun yükseldiği ve Türkiye’nin de dahil olduğu yeni bir Avrupa güvenliği paradigmasının görüşüldüğü bu dönemde, Yunanistan’dan Türkiye-Avrupa Birliği (AB) alakalarına tesir edebilecek bir adım geldi.
Deniz Alanları Planı Haritası
Yunanistan, 16 Nisan Çarşamba günü Deniz Alanları Planı Haritası (Maritime Spatial Planning Map) yayınlamış ve yayınladığı haritaya Türk deniz yetki alanlarını hiçe sayacak halde kendi tek taraflı tezlerini yansıtmıştır. Bu haritaya nazaran, Ege Denizi’nde Yunan adalarına 12 mil (deniz mili) olacak formda bir yetki alanı tanınmıştır ki bu durum tüm adalar için kabul edildiğinde Ege Denizi’nin yüzde 70’den fazlası Yunanistan hakimiyetine geçmektedir. Bu türlü bir paylaşım olağanda milletlerarası sular kapsamında sayılacak deniz alanlarını da ölçüsüz bir formda sonlandırmakta ve denizlere hakim olan seyrüsefer serbestisini kısıtlamaktadır. Ayrıyeten denizlerin sahip olduğu kaynaklardan yararlanma noktasında da Türkiye ile Yunanistan ortasında adil olmayan bir sonuç ortaya çıkarmaktadır. Yunanistan, halihazırda 6 mil olarak uyguladığı karasularını her fırsatta 12 mile çıkarmak istemektedir.
Nitekim Yunanistan 1982 tarihli Birleşmiş Milletler (BM) Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olduktan sonra Mukavelede yer alan 12 mil üst hududunun “doğal hakkı” olduğunu sav etmektedir. Türkiye ise Ege Denizi’nde Türk anakarasına çok yakın Yunan adalarının bulunduğunu ve dünyadaki öteki örneklerde görüldüğü üzere sorunun Türkiye ve Yunanistan ortasında akdedilecek hakkaniyetli bir muahede çerçevesinde çözülmesi gerektiğini söz etmektedir. Türkiye, 1982 tarihli BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmadığı üzere Ege Denizi’nde bölgesel bir teamül hukukunun oluşumunu önlemek üzere Mukavele öncesinde ve sonrasında Ege Denizi’nde 12 mil karasuları uygulamasına ısrarlı muhalefet etmiştir.
Türkiye, 1995 yılında Yunanistan’ın “karasularını 12 mile çıkarabileceklerine ilişkin” kararına karşı birebir yıl Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) “casus belli” olarak bilinen kararı almıştır. Buna nazaran Meclis, Yunanistan’ın karasularını 12 mile çıkarması halinde Türk Hükümeti’ne askeri önlemler de dahil olmak üzere her türlü önlemi alma yetkisi vermiştir. Belirtmek gerekir ki halihazırda Türkiye de Ege Denizi’nde 6 mil karasuları uygulamasına sahiptir. Yunanistan vakit zaman siyasi açıklamalar ya da haritalar ve planlar ile 12 mil amacını gündeme getirmiş fakat hayata geçirememiştir.
Konunun türel boyutu
BM Deniz Hukuku Mukavelesi’nin karasularına ait kararı milletlerarası teamül hukuku kuralıdır ve karasularının üst hududu en fazla 12 mil olabilir. Belirtmek gerekir ki 12 mil üst hudut olup devletler denizlerin özelliğine nazaran daha düşük bir karasuları hududu belirleyebilirler. Lakin hiçbir durumda üst limit 12 mili geçemez. Bu bağlamda Yunanistan’ın tez ettiği üzere Kontrat otomatik olarak 12 mil hakkı vermemekte, kaideler uygunsa 12 mile kadar uzatma müsaadesi vermektedir.
Günümüzde birçok devlet öteki kıyıdaş devletlerin haklarını ihlal ettiği için 12 mili uygulamamakta, daha aşağı bir karasuları sonu belirlemektedir. Kaldı ki Türkiye esasen memleketler arası hukukta yerleşik bir kural olan ısrarlı muhalefet (persistent objection) kuralına göre Ege Denizi açısından 12 mil kuralına her vakit karşı çıkmış ve bölgesel bir teamül hukuku kuralı oluşmasının önüne geçmiştir. Hakikaten bir teamül hukuku kuralının oluşumu esnasında ilgili kurala ısrarla muhalefet eden ve reddeden devlet o kural ile bağlı olmaz. Bu manada Yunanistan’ın ısrarla ileri sürdüğü “12 mil karasularının milletlerarası teamül hukukundan kaynaklanan hakkı” olduğu tezi Ege Denizi’nde geçerli değildir. Kaldı ki her iki devlet de 6 mil sonunu uygulamakta ve Ege Denizi’ni kullanan öteki devletlere de 6 mil üzerinden muamele edilmektedir. Bölgesel bir teamülden bahsedilecekse 6 mil uygulaması bölgesel teamül hukuku oluşturmaya daha müsaittir.
Hukukun genel prensiplerinden biri de “hakkını kullanırken oburunun kendi hakkını kullanmasını da zorlaştırmamak”tır. Türkiye, Ege Denizi’nde yer alan binlerce adanın hususiyetinden dolayı mevzunun bir mutabakat ile çözümlenmesi gerektiğini savunmaktadır. Yunanistan ise Türkiye ile bu türlü bir mutabakat yapmaya yanaşmadığı üzere İtalya, Mısır ve İsrail ile deniz yetki mutabakatları imzalamıştır. Üstelik Mısır ile akdettiği mutabakat Türkiye’nin deniz yetki alanlarını da ihlal etmektedir. Türkiye ise elbette mutabakatın tarafı olmadığından kendi haklarını korumaktadır. Bu manada birtakım muahedeler Türkiye hesap edilmeden yapıldığı için Yunanistan için dezavantaja bile dönüşmüştür.
Uluslararası Adalet Divanı (UAD) birçok davasında kıyıdaş devletler ortasında yapılacak mutabakatların kıymetine dikkat çekmiş ve en hakikat tahlilin muahede yoluyla olacağını vurgulamıştır. Yunanistan’ın en büyük kıyıdaş devlet olan Türkiye’yi yok sayarak bölge devletleri ile mutabakat yapması Türkiye’yi bağlamamaktadır. Hatta muahede olmasa dahi Divan’ın öteki devletler hakkında verilmiş kararları Türkiye’nin birçok tezini desteklemektedir. Çünkü Divan, önüne gelen deniz yetki alanları uyuşmazlıklarında denizin coğrafik durumunu, adaların varlığını, öteki kıyıdaş devlete yakın adaların pozisyonunu dikkate alarak adil bir tahlile ulaşmaya çalışmakta ve otomatik olarak uygulanan 12 mil tezini reddetmektedir. Divan birçok kararında başka kıyıdaş devletin deniz yetki alanları içerisinde bulunan adaların deniz yetki alanlarının kısıtlanması gerektiğini savunmuştur. Buna nazaran Meis Adası üzere Türk anakarasına çok yakın olan adalara tam deniz yetki alanları tanımlaması yapmak mümkün değildir. Bu türlü bir durumun kısıtlanması Divan kararlarına nazaran kıyıdaş devletlerin haklarının dengelenmesi açısından daha adil bir sonuç çıkaracaktır.
Yunanistan Türkiye ile mutabakat yapma yoluna gitmek yerine son yıllarda gerginliği arttıran hareketlerine devam etmektedir. Bu durumun oluşmasında Yunanistan’ın AB’ye olan itimadının ve AB’den aldığı cüretin hissesi da yadsınamaz. Meğer AB’nin iki ülke ortasındaki deniz yetki alanları uyuşmazlığı konusunda kelam söylemeye hukuken hakkı bulunmamaktadır. Ege Denizi’nde Türkiye’ye karşın bir tahlile ulaşmak mümkün değildir. Çünkü Türkiye hem bölgenin en güçlü devletidir hem de Ege Denizi’ne yüzlerce kilometre kıyısı olan bir devlettir. Yunanistan’ın Mısır üzere devletlerle mutabakat yapması yahut vakit zaman kendi tezlerinin yer aldığı haritalar ve planlar yayınlaması bahsin tahliline hizmet etmediği üzere Türkiye ile ortasındaki gerginliği de artırmaktadır. Üstelik Yunanistan Türk anakarasına yakın ve silahsızlandırılmış statüye sahip birtakım adaları da vakit zaman silahlandırmakta ve tansiyonu artırmaktadır. Kronik bir sorun haline gelen Ege Denizi probleminin bu formda tahlili mümkün değildir.
AB, bir yandan yeni güvenlik denkleminde Türkiye’nin yanlarında yer almasını talep etmekte öteki yandan da Yunanistan’ın tezlerini desteklemektedir. AB bu tavrından vazgeçip Yunanistan’ın makul bir tahlili kabul etmesini temin etmelidir. Türkiye de Yunanistan ile olan sıkıntıları çözülmedikçe AB’ye şartsız dayanak vermemelidir. Yunanistan’ın en nihayetinde Türkiye ile uzlaşmaya varmaktan öbür bir tahlil yolu bulunmamaktadır. Milletlerarası hukukun maksatlarına en uygun olan da barışçıl tahlildir.
[Doç. Dr. Ali Osman Karaoğlu, Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Hukuk Ana Bilim Kısmı’nda Öğretim Üyesidir.]
*Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.
Reklamdır
